Driedubbeltrillers, onmogelijke pedaalloopjes en grote grepen: wie Mozarts orgelwerken wil uitvoeren, wordt flink uitgedaagd. Ze zijn dan ook niet voor een mens geschreven, maar voor een curieus technisch hoogstandje uit die tijd: zeer geavanceerde automatische orgels. Het Fokker-orgel biedt de unieke mogelijkheid deze magische ervaring te herbeleven, dankzij de moderne techniek van MIDI, waardoor het instrument door een computer aangestuurd kan worden. Laurens de Man zal zijn interpretatie van de geprogrammeerde werken niet alleen live etaleren, maar ook via door hemzelf vervaardigde muziekbestanden die automatisch door het Fokker-orgel afgespeeld kunnen worden.
Wolfgang Amadeus Mozart, de briljante Oostenrijkse componist uit de 18e eeuw, was een van de eerste bekende componisten die muziek componeerde voor automatische orgels, specifiek de zogenaamde “fluitklokken.” Deze fluitklokken waren zelfspelende orgels die in die tijd populair waren en werden vaak gebruikt als vermaak in welgestelde huishoudens.
De verfijning van de speelwerken van klokken leidde in de 18de eeuw tot de fluitklokken, waarin naast het uurwerk ook een fluitwerk werd ingebouwd. Als aandrijving dienen de gewichten van de klok. Door de verbetering van de trommels met pinnen en de aftastmechanieken konden de melodieën telkens perfecter worden weergegeven. Dit leidde ertoe dat zelfs beroemde componisten zoals Haydn, Händel, Beethoven en Mozart muziekstukken speciaal voor fluitklokken componeerden.
Mozart componeerde drie werken voor dit mechanische instrument: “Fantasie in F minor, K. 608,” “Adagio en Allegro in F minor, K. 594,” en opnieuw een “Fantasie in F minor, K. 594.” De stukken weerspiegelen Mozarts genialiteit en aanpassingsvermogen aan de technologische innovaties van zijn tijd.
De muziek voor fluitklokken bracht specifieke uitdagingen met zich mee, gezien de beperkingen van het instrument. Mozart slaagde er echter in om levendige en expressieve composities te creëren die de mogelijkheden van de fluitklokken benutten. Deze werken getuigen van Mozarts vermogen om zijn creatieve geest aan te passen aan verschillende muzikale contexten, inclusief de opkomende wereld van zelfspelende orgels.
Ook een andere beroemde Oostenrijkse componist, namelijk Joseph Haydn, schreef voor automatisch orgel. Met zijn Drei Flötenuhrstücke presenteerde hij de charme en het amusement in de muziek die in die tijd in aristocratische kringen werd gewaardeerd.
In het vroege en relatief minder bekende werk “Zwei Präludien durch alle Tonarten, op. 39” van Ludwig van Beethoven bestaan uit twee preludes die elk door alle toonsoorten gaan, wat een opvallend kenmerk is. Het illustreert het opmerkelijke experimenteren van Beethoven met chromatische en harmonische structuren en zijn zoektocht naar unieke expressieve mogelijkheden.
Op het programma staan naast werken van Mozart, Haydn en Beethoven ook typische 31-toonswerken van Jan van Dijk en Anthon van der Horst, die deze werken speciaal voor het Fokker-orgel hebben gecomponeerd en beiden groot respect hadden voor klassieke componisten als Mozart.