Ensemble SCALA

Een ensemble voor microtonale muziek

Ensemble SCALA is een ensemble voor microtonale muziek in Nederland dat in 2010 door Stichting Huygens-Fokker (centrum voor microtonale muziek) is geïnitieerd om microtonaliteit te ervaren binnen een scala aan klankkleuren. Bijzonder is dat het beroemde Fokker-orgel onderdeel van dit ensemble is geworden. De bezetting van Ensemble SCALA is dwarsfluit, klarinet, altviool, microtonale gitaar, Fokker-orgel, keyboards/Carrillo-piano en percussie. De musici zijn allen specialisten op het gebied van microtonale muziek, die gezamenlijk de grenzen verkennen van de kleurrijke mogelijkheden van microtonaliteit. Het ensemble richt zich op belangrijke microtonale systemen, zoals de 31-toonsstemming, de 24- toonsstemming (oftewel kwarttoonstemming), de 19-toonsstemming en de reine stemming, met nadruk op de eerste. De naam van het ensemble is gebaseerd op het gelijknamige softwareprogramma Scala voor microtonale muziek van Manuel Op de Coul dat internationale bekendheid geniet. Ensemble SCALA heeft zich ten doel gesteld een scala aan nieuwe klanken ten gehore te brengen, waarbij er naast nieuw werk tevens bestaand werk uit de 16de en 17de eeuw gespeeld wordt. Zo bestaat het repertoire uit  o.a. werken van Giacinto Scelsi, Terry Riley, Lucio Garau, Peter Adriaansz, Nicola Vicentino, Juhani Nuorvala, Steffen Krebber, Ned McGowan, Sander Germanus, Charles Delusse, Gijsbrecht Roijé, Danny de Graan, Francois Grabriel Madden, René Samson, Anton de Beer, Ezra Sims, Joachim F.W. Schneider, Arnold Marinissen, Bill Alves, etc.

De noodzaak tot het oprichten van Ensemble SCALA is voortgekomen uit de behoefte om in Nederland en daarbuiten kennis over microtonaliteit te verspreiden, waarbij het belangrijkste boegbeeld, het unieke Fokker-orgel (een 31-toonsorgel gebaseerd op een vinding uit 1691 van de beroemde natuurkundige Christiaan Huygens), mee op reis genomen kan worden. Sinds 2009 is er een draagbaar Fokker-orgeltoetsenbord beschikbaar dat ook daadwerkelijk bespeelbaar is. Dit toetsenbord (oorspronkelijk een zogenaamd ‘stom klavier’) is al in 1963 gebouwd om (geluidloos) op te studeren, maar is in 2009 volledig van MIDI-techniek voorzien. Hierdoor kan het aangesloten worden op zowel het grote akoestische Fokker-orgel als op een computer die samples van het originele orgel voortbrengt. Dit instrument stelt Ensemble SCALA in de gelegenheid om ook buiten de Kleine Zaal van het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam (waar het 16 meter brede Fokker-orgel in 2009 is geplaatst) concerten te geven. Het draagbare/digitale Fokker-orgel kan zo als sterke vaste basis dienen voor de overige instrumenten die op hun beurt een akoestische context bieden. Concerten met het draagbare Fokker-orgeltoetsenbord zullen daarom altijd in combinatie met het ensemble plaatsvinden, aangezien een digitaal Fokker-orgel zonder begeleiding op een podium niet wenselijk is. Er is ook een voordeel aan het gebruik van het digitale Fokker-orgeltoetsenbord. Er kunnen namelijk ook andere stemmingen onder de toetsen van het manuaal geprogrammeerd worden, bijvoorbeeld de 19-toons of 24-toonsstemming, twee beproefde stemmingen. Op deze wijze kunnen diverse stemmingen gespeeld worden op het instrument, waardoor een brede kennis van de microtonaliteit via concerten door Ensemble SCALA uitgedragen kan worden. (Lees meer op de website van Ensemble SCALA.)

Ensemble SCALA
Raymond Honing, fluit
Michel Marang, klarinet
Manuel Visser, altviool
Stefan Gerritsen, microtonale gitaar
Anne Veinberg, 96-toonspiano/keyboards
Ere Lievonen, 31-toonsorgel
Glenn Liebaut, percussie
⸺⸺⸺⸺⸺⸺⸺⸺
Sander Germanus, artistieke leiding
Melle Weijters, productie & coördinatie

Vokalprojekt 31

Vocaal ensemble voor 31-toonsmuziek

Vokalprojekt 31 is een baanbrekend ensemble van vier vocalisten, die 31-toonsmuziek uit de Renaissance, Vroege Barok en de huidige tijd uitvoeren. Het ensemble wordt begeleid door het unieke 31-toonsorgel, ofwel het Fokker-orgel. Samen voeren zij op fascinerende wijze muziek in de middentoonstemming en de 31-toonsstemming uit. Het doel van het ensemble is om de bijzondere mogelijkheden van het 31-toonssysteem en de middentoonstemming in oude muziek en nieuwe muziek ten gehore te brengen. Op het repertoire van het vocaalproject staan werken uit de Rennaissance van Nicola Vicentino, Cipriano De Rore, Carlo Gesualdo, Luca Marenzio en hedendaagse componisten als Fabio Costa, Henk Badings, Sander Germanus, Andreas Arend, Matthias Kadar, Jan van Dijk en Bill Coates.

Op verzoek van de in Berlijn woonachtige dirigent/componist Fabio Costa heeft Stichting Huygens-Fokker in 2015 Vokalprojekt 31 geformeerd, speciaal voor het microtonale festival MicroFest Amsterdam. Fabio Costa over dit project: “Ik ben ervan overtuigd dat de 31-toonsstemming steeds meer ruimte zal krijgen, zodra het beter begrepen – en gehoord – wordt! Het is heel spannend om dit fascinerende nieuwe gebied te verkennen, met een nieuwe tonale, harmonische taal, juist in de 21e eeuw. En ik geloof dat de Stichting Huygens-Fokker een geweldige kans en een leidende rol heeft om in Amsterdam te verenigen wat er wereldwijd op dit gebied gebeurt.” En: “De veelzijdigheid van het 31-toonssysteem is opmerkelijk. Het is een systeem waarbij je heel goed de zuivere klanken kunt benaderen die we alleen vinden in de boventoonreeks. Dit voorziet in compleet nieuwe en onontgonnen harmonische werelden. Tegelijkertijd is het een ideaal systeem voor het uitvoeren van composities uit de renaissance en barok, zoals de innovatieve muziek van bijvoorbeeld Gesualdo en Vicentino.” 

Vokalprojekt 31
Valeria Mignaco, sopraan
Alfrun Schmid, mezzosopraan
Daan Verlaan, tenor
Martijn de Graaf Bierbrauwer, bariton
m.m.v. Ere Lievonen, 31-toonsorgel
⸺⸺⸺⸺⸺⸺⸺⸺
Sander Germanus, artistieke leiding
Melle Weijters, productie & coördinatie