Onze medewerkers
De dagelijkse werkzaamheden van Stichting Huygens-Fokker worden uitgevoerd door een team van vier toegewijde medewerkers, namelijk Sander Germanus, Sharis Coppens, Melle Weijters en Manuel Op de Coul. Hieronder leest u meer over hen.
Sander Germanus (artistiek leider/ directeur) leidt
sinds 2007 Stichting Huygens-Fokker en heeft zich ontwikkeld tot een specialist op het gebied van microtonaliteit. Hij studeerde klassiek saxofoon en compositie aan resp. de conservatoria van Amsterdam en Rotterdam waar hij zijn master opleidingen cum laude en met onderscheiding behaalde. In 2005 behaalde hij zijn laureaatstitel aan het Orpheus Instituut te Gent met zijn thesis over de hedendaagse toepassingen van microtonen. Van 2009-2014 doceerde hij in Leuven aan het Lemmensinstituut. Als componist geldt Germanus als een microtonale pionier in Nederland. Zijn composities zijn in binnen- en buitenland uitgevoerd door toonaangevende ensembles en orkesten. Germanus wordt regelmatig gevraagd voor lezingen over microtonaliteit en heeft goede internationale contacten in de wereld van de hedendaagse muziek. Hij stelt de programmering van de Fokker-orgel concertserie samen, initieert projecten en maakt het beleid van de stichting.
is sinds 2014 zakelijk leider van de stichting. Zij is voor het financiële beheer verantwoordelijk, werft fondsen en levert tevens een belangrijke bijdrage aan de publiciteit van concerten en andere activiteiten die worden georganiseerd (o.a. social media, nieuwsbrieven en persberichten). Coppens is opgeleid tot cultureel en visueel antropoloog met een bijzondere interesse in muziek en identiteit in Latijns-Amerika. Ze maakte verschillende (muziek)documentaires, waaronder over Peruaanse chicha muziek. Ze deed de productie voor twee Nederlandse tournees van het Boliviaanse barokorkest Ensemble Moxos. Ook was zij verantwoordelijk voor de productieleiding van het Beeld voor Beeld filmfestival (2008) en de maandelijkse discussieavond Cineblend (2007-2016), beide over cultuur en beeldvorming, en van het Ambacht in Beeld festival (2013-2014). In 2022 stelde zij voor Stichting Huygens-Fokker een reportage over altviolist en microtonale muziektheoreticus Leo de Vries samen.
Melle Weijters (artistiek coördinator/ producent)
is sinds 2013 als artistiek coördinator verbonden aan Stichting Huygens-Fokker en ondersteunt de productie van de concerten. Hij ontvangt gasten om het Fokker-orgel te demonstreren en hen van informatie te voorzien en zet zich in voor het digitaliseren van het Huygens-Fokker archief. Zijn publiciteitstaken zijn vooral gericht op het YouTube-kanaal van de stichting. Weijters studeerde jazzgitaar aan het conservatorium in Maastricht, waar hij cum laude afstudeerde. Hierna experimenteerde hij met fretloze gitaren en raakte geïnteresseerd in alternatieve stemmingswijzen. Hij bouwde een fretloze 10-snarige elektrische gitaar (2010), een 41-toons variant (2013) en verschillende 31-toons/ middentoon-gitaren. Met zijn microtonale gitaren heeft hij het Fokker-orgel meermaals aangestuurd tijdens concerten, met o.a. improvisaties op optelakkoorden van Adriaan Fokker en een theatraal programma rond het boek ‘Cosmotheoros’ van Christiaan Huygens.
Manuel Op de Coul (wetenschappelijk coördinator)
beheert sinds 1999 de wetenschappelijke artikelen op de website van Stichting Huygens-Fokker en is de samensteller van de Tuning and Temperament Bibliography en Microtonal Discography. Hij is tevens de auteur van Scala, een wereldwijd bekend computerprogramma waarmee microtonale toonschalen en stemmingen tot klinken gebracht kunnen worden. Daarnaast heeft hij een adviserende functie. Op de Coul studeerde Elektrotechniek aan de TU Eindhoven (1981-1988), werkte tot 1990 bij afdeling Sonologie van het Koninklijk Conservatorium en was programmamaker moderne muziek voor de Concertzender (2003-2009). Momenteel is hij tevens system engineer bij E.ON IT Nederland.
Bestuur
Ned McGowan, voorzitter
Christina Viola Oorebeek, secretaris
Babette Greiner, penningmeester
Technisch adviseurs
Danny de Graan
René Uijlenhoet
Jos Zwaanenburg
Jeroen Fokker
Musici
Stichting Huygens-Fokker werkt met twee vaste organisten, diverse gastorganisten, meerdere vaste uitvoerenden en vele gastmusici.
Een korte geschiedenis: van ongeveer 1952 tot eind jaren ’80 was Anton de Beer de onbetwiste vaste Fokker-organist. Rond begin jaren ’90 nam organist Joop van Goozen het stokje van hem over, tot 2009.
Datzelfde jaar werd organist, klavecinist en pianist Ere Lievonen, die een specialist is in oude én hedendaagse muziek, de nieuwe vaste bespeler van het gemoderniseerde Fokker-orgel, met tientallen succesvolle concerten als gevolg. Eind 2018 werd de veelzijdige musicus Laurens de Man als tweede organist gevraagd, wat resulteerde in zijn eerste concert in januari 2020. Sinds 2013 is Anne Veinberg de vaste pianiste op de Carrillo-piano en de diverse 31-toonsgitaren worden vanaf 2010 bespeeld door Stefan Gerritsen.
Lees hier meer over onze musici
Over Stichting Huygens-Fokker
Stichting Huygens-Fokker is binnen Nederland hét centrum voor microtonale muziek, waar alle muziek met een onconventionele stemming en afwijkende octaafverdeling uit diverse stijlperioden een plek vindt. De stichting wil kennis over microtonale muziek bundelen, ontwikkelen en beschikbaar stellen voor een breder publiek. Om kennisoverdracht te verwezenlijken, organiseert Stichting Huygens-Fokker sinds 1960 (toen nog ‘Stichting Nauwluisterendheid’) diverse activiteiten, zoals de Fokker-orgel concertserie Orgel! sinds 2009, het eendaags muziekfestival MicroFest Amsterdam, maar ook lezingen, workshops (ook voor kinderen) en lecture-performances. Daarbij worden verschillende doelgroepen bediend. Als kenniscentrum voor microtonaliteit bekleedt de stichting een uitzonderlijke plaats in het Nederlandse muziekveld en daarbuiten.
Stichting Huygens-Fokker wil de uitvoering van microtonale muziek – die steeds meer weerklank vindt in de internationale hedendaagse muziek – stimuleren. Dit gebeurt, naast het organiseren van concerten, onder andere door het laten bouwen en/of aankopen van speciale microtonale instrumenten, het verstrekken van compositieopdrachten en het initiëren van microtonale muzikale ensembles. Daarnaast vervult Stichting Huygens-Fokker een belangrijke erfgoedtaak doordat zij een unieke collectie van microtonale instrumenten beheert en onderhoudt, waaronder de 96-toons Carrillo-piano waar slechts enkele exemplaren van zijn gebouwd, twee archifoons (elektrische 31-toonsklavieren), een enharmonische trompet, een vijfsnarige ‘twinline’ viool, elektrische en akoestische 31-toonsgitaren en het Fokker-orgel. Dit unieke orgel is het enige volwaardig akoestische 31-toonsorgel ter wereld en staat sinds 2009 volledig gerenoveerd en gemoderniseerd opgesteld in de Kleine Zaal van Muziekgebouw.
Het kantoor van Stichting Huygens-Fokker in Muziekgebouw aan ’t IJ doet tevens dienst als documentatiecentrum dat op aanvraag geraadpleegd kan worden door bezoekers, bijvoorbeeld voor een onderzoeksproject. Het verschaffen van muziekwetenschappelijke informatie aan geïnteresseerden is een belangrijke taak van de stichting als documentatiecentrum. De stichting is in het bezit van een rijk archief met unieke documentatie over microtonaliteit en een muziekbibliotheek met uitsluitend microtonale partituren, boeken en andere publicaties over microtonaliteit. De belangrijkste stukken uit het archief worden gedigitaliseerd, waarbij de nadruk ligt op het toegankelijk maken van al het onderzoek dat Adriaan Fokker, de ontwerper en initiator van het Fokker-orgel, heeft verricht naar het 31-toonssysteem en de geschriften op dit gebied van Christiaan Huygens. Veel informatie wordt in de toekomst op onze website geplaatst, waar nu al een schat aan informatie over microtonale muziek te vinden is.
Het Fokker-orgel in de Kleine Zaal van het Muziekgebouw in Amsterdam
Door de jaren heen heeft Stichting Huygens-Fokker een groot internationaal netwerk opgebouwd waarmee vanuit verschillende werelddelen kennis wordt uitgewisseld. Zo is er contact met microtonale organisaties uit onder andere Los Angeles, New York, Bazel, Parijs, Helsinki, Salzburg, Praag, Zagreb en Londen. Dit leidt tot lezingen, concerten en periodieke publicaties in binnen- en buitenland. In de toekomst wil Stichting Huygens-Fokker haar positie als centrum voor microtonale muziek binnen Nederland, Europa en de rest van de wereld graag verder uitbouwen.
Historie
Het was de Nederlandse natuurkundige Professor Adriaan D. Fokker (1887-1972) die in 1960 in Haarlem de Stichting Nauwluisterendheid in het leven riep. Zijn grote belangstelling voor het 31-toonssysteem
bracht een ware 31-toonsbeweging voort. Fokker baseerde zich op de beschrijving van dit toonstelsel die Christiaan Huygens in 1691 in zijn Lettre touchant le cycle harmonique verschafte. Rondom het door Fokker in 1950 ontwikkelde 31-toonsorgel in het Teylers Museum te Haarlem ontstond een breed scala aan activiteiten, zoals lezingen, concerten en workshops. Fokker wist tal van componisten en musici te interesseren voor het 31-toonssysteem. Componisten als Peter Schat, Henk Badings, Hans Kox, Anthon van der Horst, Jan van Dijk, Alan Ridout, Ivan Wyschnegradsky en Alois Hába leverden belangrijke bijdragen aan de 31-toonsliteratuur.
Op 17 maart 1966 werd de naam van de stichting gewijzigd in Stichting Huygens-Fokker en in 1988 werd besloten de doelstelling te verbreden, waarna de stichting uitgroeide tot een centrum voor microtonale muziek. Het streven naar en opzetten van een breder georiënteerd centrum voor microtonaliteit in het algemeen was evident, aangezien de grote verdiensten van Adriaan Fokker vele musici, componisten en geïnteresseerden inspireerden om zich via het 31-toonssysteem van Christiaan Huygens tevens in te zetten voor andere microtonale toonsystemen en toongeslachten, die al dan niet in het verlengde lagen.
De beperkte financiële middelen noopten het bestuur naar nieuwe mogelijkheden te zoeken voor de realisatie van de plannen. Deze dienden zich aan in 1990, toen Muziekcentrum De IJsbreker in Amsterdam de stichting Huygens-Fokker uitnodigde om de concerten met hedendaagse microtonale muziek te laten plaatsvinden in De IJsbreker en het kantoor en documentatiecentrum van de stichting te vestigen aan de Weesperzijde 23 in Amsterdam. De IJsbreker toonde zich bovendien bereid om in coproductie met de stichting grotere projecten te realiseren. Dit samenwerkingsverband betekende een grote stap vooruit in de verbreiding van de microtonale muziek, aangezien met deze concerten en projecten een veel grotere publieksgroep bereikt kon worden.
Nadat eerder de activiteiten twee decennia lang door Adriaan Fokker werden geïnitieerd, zette Anton de Beer met het bestuur van de stichting deze taken vanaf eind jaren ’60 voort. In de jaren ’90 werd Marian van Dijk directeur van Stichting Huygens-Fokker en tussen 1998 en 2007 werd deze taak achtereenvolgens vervuld door Jos Zwaanenburg, Ned McGowan en Samuel Vriezen. Vanaf 2007 tot heden is Sander Germanus directeur en artistiek leider van dit bijzondere centrum voor microtonale muziek.
Sinds 2005 is de Stichting Huygens-Fokker
gevestigd in het Muziekgebouw aan ’t IJ en bevindt zich daardoor in de directe nabijheid van het hart van de Amsterdamse hedendaagse muziek én de plek waar het vernieuwde Fokker-orgel in 2008 een definitieve plaats heeft gekregen, namelijk de Kleine Zaal van het Muziekgebouw aan ’t IJ. Vanuit deze locatie kon de stichting haar positie in Europa als toonaangevend centrum voor microtonale muziek verder ontwikkelen.
In 2008 heeft de stichting besloten zich meer dan ooit te presenteren als kenniscentrum voor microtonaliteit. Kennis uitdragen is hierbij het hoofddoel geworden. De concerten, de workshops, de lezingen, het archief, de bibliotheek, de website en het unieke Fokker-orgel zijn middelen daartoe. Educatie vervult daarbij een prominente rol. Ook de aanschaf van de 96-toons Carrillo-piano in 2011 en de bijbehorende optredens waren een belangrijke toevoeging om deze doelstelling te bereiken.
Omdat jonge en gevestigde componisten alsook musici microtonaliteit in de 21ste eeuw steeds meer zijn gaan zien als een noodzakelijke en vanzelfsprekende uitbreiding van hun mogelijkheden om hun muzikale zeggingskracht gestalte te geven, en door de voortdurend groeiende belangstelling voor microtonaliteit vanuit het muzikale veld, is Stichting Huygens-Fokker derhalve van grote waarde gebleken voor de vele geïnteresseerden in microtonale muziek.
Activiteiten
Sinds de renovatie van het Fokker-orgel is voltooid en het instrument is geplaatst in de Kleine Zaal van het Muziekgebouw in Amsterdam, vinden er diverse activiteiten plaats rond dit unieke 31-toonsorgel. Vooral met de concertserie ‘Orgel!’ weet Stichting Huygens-Fokker een breder en groter publiek dan ooit te bereiken. Het Fokker-orgel is immers hét pronkstuk van de stichting, waar vanaf 2009 veel nieuwe werken voor zijn gecomponeerd. De concerten van het Fokker-orgel kunnen soloconcerten zijn, uitgevoerd door diverse musici, maar ook concerten in combinatie met ensembles, die speciaal voor de serie zijn geïnitieerd, zoals Ensemble SCALA en Vokalprojekt 31. Ook organiseert de stichting om de paar jaar een succesvol eendaags festival, genaamd MicroFest Amsterdam, om microtonale muziek in al zijn verschillende vormen te kunnen presenteren. Met deze initiatieven brengt de stichting tevens diverse muziekstijlen en culturen samen.
Het Fokker-orgel is uniek in zijn soort. Met name de toetsen van het instrument zijn zeer bijzonder, maar vereisen enige oefening. Om organisten de kans te bieden dit unieke instrument te leren kennen organiseert Stichting Huygens-Fokker residenties voor professionele organisten. Zo leren zij in de praktijk meer over microtonale muziek en maken zij kennis met de bijzondere mogelijkheden van het Fokker-orgel. Daarnaast kunnen ook componisten een aantal aaneengesloten dagen met het 31-toonsorgel in de Kleine Zaal doorbrengen, waardoor zij de kans krijgen een nieuw werk voor het instrument te componeren.
Omdat Stichting Huygens-Fokker graag kennis over microtonale muziek wil verspreiden, organiseert de stichting presentaties en lezingen in onder andere de Kleine Zaal van het Muziekgebouw, waarbij onder meer een historisch overzicht van de microtonaliteit (en de hedendaagse toepassingen daarvan) wordt gegeven. Deze lezingen kunnen ook in de vorm van een ‘lecture performance’ gegeven worden, waarbij een uitvoerder aanwezig is die live demonstraties van muziek kan geven op het Fokker-orgel of een ander microtonaal instrument, zoals een gitaar. Tevens geeft Stichting Huygens-Fokker op het derde foyerdeck van het Muziekgebouw inleidingen voorafgaand aan de orgelconcerten die zij in de Kleine Zaal organiseert.
Voor kinderen tot 13 jaar heeft de stichting, in samenwerking met het Muziekgebouw aan ’t IJ, een activiteit rond het 
Fokker-orgel ontwikkeld. Via een voor kinderen aantrekkelijke toetsentafel, waarbij elke toets correspondeert met een computergestuurde preset, kan het orgel eenvoudig aangestuurd worden. Hierdoor ontdekken ze nieuwe klanken en experimenteren ze met de schoonheid van microtonale harmonieën. Het vroeg kennis laten maken van kinderen met microtonaliteit tijdens deze sessies is voor Stichting Huygens-Fokker van essentieel belang om ook een toekomstig publiek op te bouwen.
Doelstellingen
Stichting Huygens-Fokker bevordert bewustzijn over het bestaan van microtonale muziek en het verschil tussen met het gangbare 12-toonssysteem en alternatieve toonsystemen. Dit doet zij door kennis te verspreiden via nieuwsbrieven, media en concerten, waarin voornamelijk microtonale muziek wordt uitgevoerd door gespecialiseerde musici. Met diverse muziekstijlen wil zij een breed publiek aanspreken.
De stichting organiseert jaarlijks zes tot acht concerten, met informatieve inleidingen, en richt zich met name op het unieke Fokker-orgel. Dit instrument brengt 31-toonsmuziek dichter bij het publiek en biedt een platform voor musici en componisten om nieuwe werken te ontwikkelen.
Daarnaast bezit de stichting diverse gespecialiseerde ensembles, geeft lezingen en organiseert gemiddeld drie residenties per jaar voor onderzoek en artistieke verdieping. Ook vindt periodiek een internationaal microtonaal festival plaats om kennisuitwisseling en innovatie binnen de microtonaliteit te bevorderen.
Om haar functie als kenniscentrum te versterken, stelt zij documenten over microtonaliteit online beschikbaar, stimuleert zij de ontwikkeling van microtonale instrumenten en deelt zij muziek via video’s. Met deze initiatieven wil zij bijdragen aan de verdere ontwikkeling en verspreiding van microtonale muziek.
Christiaan Huygens en Adriaan Fokker
Christiaan Huygens (1629-1695), die vooral bekend staat als een van de grootste wetenschappers van de Gouden Eeuw, heeft zich ook veelvuldig met de natuurkundige kant van de muziek beziggehouden door zich gedurende zijn leven intensief te verdiepen in muziektheorie, met een bijzondere interesse in toonverhoudingen en stemmingssystemen. Een van zijn meest baanbrekende bijdragen was zijn werk over het 31-toonsstelsel, een innovatieve manier om een octaaf in 31 gelijke delen te verdelen. Huygens had echter niet de bedoeling om in een toonsysteem met 31 tonen te voorzien; hij wees er slechts op dat de evenredig zwevende 31-toonsstemming een fraaiere beschrijving geeft van de toonverhoudingen dan de middentoonstemming. Christiaan Huygens beschreef deze ideeën in zijn Lettre touchant le cycle harmonique (Rotterdam, 1691) en in Novus cyclus harmonicus (Leiden, 1724).
Adriaan Daniël Fokker (1887-1972) was naast hoogleraar aan de universiteit van Leiden tevens curator van het Fysisch Kabinet van het Teylers Museum in Haarlem. In die functie begon hij gedurende de Tweede Wereldoorlog, toen de universiteit gesloten was, met het bestuderen van de muziektheorie, geïnspireerd door de beschrijving van een 31-toonssysteem door Christiaan Huygens, dat net in boekvorm was verschenen. Hij raakte gefascineerd door zijn vinding en verdiepte zich in harmonieleer, toonsystemen en stemmingswijzen en projecteerde vervolgens zijn eigen revolutionaire ideeën met betrekking tot zuivere intonatie op het 31-toonssysteem. Vanaf 1942 zou hij zijn meeste aandacht op de muziek richten. Als gevolg daarvan gaf hij in 1950 orgelbouwer Pels de opdracht om een pijporgel met 31 tonen in het octaaf te bouwen, op basis van zijn eigen briljante ontwerp voor onder meer twee uitgebreide 31-toonsmanualen en een bijbehorend 31-toonspedaal. Daarmee bracht Adriaan Fokker als eerste de theorieën van Christiaan Huygens in de praktijk.
In 1951 werd het zogenaamde Fokker-orgel geïnstalleerd in de centrale hal van het Teylers Museum. Fokker werd een promotor van het 31-toonssysteem en was constant bezig om het onder de aandacht te brengen van componisten en musici. Het orgel zag hij als een instrument dat deuren opende voor de muziek van de toekomst, vrij van de beperkingen van het twaalftoonstelsel. Fokker hield lezingen over de hele wereld en wist verscheidene zangers, musici en componisten voor zich te winnen, waardoor er een ware 31-toonsbeweging op gang kwam. Om het orgel te kunnen beheren en de muziek te verspreiden richtte professor Fokker in 1960 de ‘Stichting Nauwluisterendheid’ op, waarvan de naam in 1966 werd gewijzigd in Stichting Huygens-Fokker, als eerbetoon aan Christiaan Huygens en Adriaan Fokker.
Klik op de volgende links voor meer informatie over Christiaan Huygens en Adriaan Fokker.