Dompel uzelf onder in ‘De rijke klanken van Perzië’, een bijzondere muzikale reis waarin eeuwenoude Perzische tradities samenkomen met het innovatieve Nederlandse 31-toonssysteem. In dit concert vloeien de melancholieke klanken van Perzische volks- en soefimuziek samen met de verfijnde nuances van westerse microtonale muziek, uitgevoerd door drie uitmuntende musici: Ere Lievonen en de broers Sayed Ali Jaberi en Pouriya Jaberi. De combinatie van Iraanse en westerse instrumenten opent een wereld aan klankmogelijkheden waarin cultuur, spiritualiteit en muzikale vernieuwing hand in hand gaan. Centraal in het programma staan werken die geworteld zijn in de rijke taal, poëzie en geschiedenis van Perzië, waaronder het bezielde Lost in the Silk Road van Sayed Ali Jaberi, de fijnzinnige melodieën in de Prelude No.5 van Javad Maroufi en de swingende compositie Persian Method van Rasoul Yari. Maar ook klanken uit omringende landen van Perzië, zoals het hedendaagse Ode to a Dove van de etnisch Armeense Turk Ardashes Agoshian. De musici brengen daarnaast een unieke gezamenlijke improvisatie waarin grenzen tussen traditie en vernieuwing vervagen.
Perzische muziek kenmerkt zich door verfijnde melodieën, modale structuren en een sterke rol voor improvisatie. Centraal staat vaak het dastgah-systeem, een verzameling muzikale modi die samen een raamwerk vormen voor zowel compositie als uitvoering. De muziek wordt vaak gespeeld op traditionele instrumenten zoals de tar, setar, santur, kamancheh, ney, tombak, tanbur en daf, en kent zowel een klassieke als een diverse volksmuziektraditie. Perzische muziek weerspiegelt een diep cultureel erfgoed waarin spiritualiteit, poëzie en expressiviteit samenkomen.
Sayed Ali Jaberi, een internationaal erkend componist en tanburspeler, weet als geen ander de spirituele kracht van dit heilige snaarinstrument over te brengen. Zijn expressieve spel wordt ondersteund door zijn broer, de percussievirtuoos Pouriya Jaberi, die met ritmische diepgang en subtiele dynamiek de Perzische muziek tot leven wekt. Ere Lievonen, specialist in microtonale muziek en vaste bespeler van het Fokker-orgel in het Amsterdamse Muziekgebouw aan ’t IJ, voegt een westerse dimensie toe aan dit klankpalet. Het unieke Fokker-orgel, met 31 tonen per octaaf, stelt hem in staat om nuances en intervallen te verkennen die buiten het bereik van traditionele westerse systemen liggen. Interessant is dat Adriaan Fokker in zijn drie korte stukjes uit 1948 ritmische patronen gebruikte die ook veel in Perzische muziek voorkomen, terwijl componist Joke Kegel met haar nieuwe werk EastWest Grooves letterlijk een dialoog aangaat tussen oost en west, waarbij klank en cultuur elkaar verrijken.

Het concert Spectacular Automatic Instruments staat volledig in het teken van de intrigerende wisselwerking tussen mens, machine en muziek. In de hoofdrol staan twee uitzonderlijke instrumenten: het microtonale Fokker-orgel en het Yamaha disklavier, een zelfspelende, computerbestuurbare vleugel. Deze unieke combinatie van akoestische traditie en digitale aansturing geeft componisten een breed scala aan mogelijkheden om muzikale ideeën vorm te geven die buiten het bereik van de conventionele uitvoeringspraktijk liggen. In dit concert presenteren meerdere componisten nieuwe werken die speciaal voor deze instrumenten zijn geschreven en deels door componisten live worden aangestuurd via laptop, waarmee de scheidslijn tussen uitvoering en programmering vervaagt.
Deze ochtend begint met een nieuw werk van Boyan Montero en Boris Bezemer, die zelf de aansturing van de instrumenten verzorgen. In deze compositie worden de karakteristieke eigenschappen van zowel het Fokker-orgel als het disklavier uitgelicht, waarbij de twee instrumenten elkaar klankmatig afwisselen en aanvullen in een intieme, bijna speelse dialoog. Daarna volgt een selectie uit Fossils I–VII van Arnold Marinissen, een werk waarin het disklavier in combinatie met live-elektronica klanken die de klanken van het disklavier in real time bewerken op manieren die fossilisatieprocessen oproepen, hoewel ze deze niet letterlijk nabootsen. Elk deel van het werk schetst een fascinerend beeld: van brokkelende fossielen die in zee verdwijnen of opgeraapt worden door een strandjutter, tot mysterieuze voetsporen en voorwerpen die in amber zijn versteend.
Een samenwerking van het Conlon Collective – bestaande uit Boris Bezemer, Christina Viola Oorebeek en Daniel Schorno – resulteert in een nieuw werk met de werktitel Soundclouds of Far Fly Sparkle!. Dit stuk combineert het Fokker-orgel en het Yamaha disklavier in een intrigerende samensmelting van klankwerelden, door gebruik van live-uitvoering, live-elektronica en fixed-media. Door de snaren en pijpen van deze instrumenten in uiteenlopende combinaties en fragmenten samen te voegen, ontstaan ‘geluidswolken’ die variëren van dicht en gestold tot transparant en vluchtig.
Vervolgens klinkt Toccatississimo & Hyperfugue van Janco Verduin voor solo Fokker-orgel. Deze compositie uit 2010 begint met een virtuoze toccata waarin het orgel eerst door de organist wordt bespeeld. Naarmate de toccata intenser wordt, neemt een laptop de aansturing van het MIDI-gestuurde orgel over, waarna het tweede deel, de hyperfugue begint. Dit resulteert in een boeiende samensmelting van menselijke en geprogrammeerde uitvoeringen.
Het duo Off<>zz – bestaande uit pianist Anne Veinberg en live coder Felipe Ignacio Noriega Alcaraz – presenteert een nieuw werk waarin de Carrillo-piano, het Fokker-orgel en het disklavier gezamenlijk tot klinken worden gebracht. Veinberg, sinds 2013 vaste bespeler van de Carrillo-piano, voegt met haar spel een bijzonder timbre toe aan het klankspectrum, terwijl Noriega via live coding de andere instrumenten in realtime bestuurt en daarmee het muzikale verloop vormgeeft.
Een kort maar indrukwekkend stuk voor solo disklavier is Manifesto  van Diogo Carrico. In dit werk, dat voortkomt uit Carrico’s eerste ontmoeting met het disklavier tijdens een artistieke residentie in 2023, worden vertrouwde klanken vervormd en omgevormd tot ongekende muzikale landschappen. Het stuk maakt gebruik van sensoren om handbewegingen van de pianist onmiddelijk over te brengen op de computer.
Als afsluiter klinkt Study No. 21 (‘Canon X’) van Conlon Nancarrow, een pionier op het gebied van geautomatiseerde pianomuziek door zijn gebruik van geprepareerde pianola’s. In deze briljante tempo-canon, onderdeel van zijn revolutionaire reeks Studies for Player Piano, bewegen twee stemmen zich in tegengestelde richtingen, versnellen en vertragen totdat ze elkaar kruisen en van rol wisselen – een vorm van contrapunt die slechts uitvoerbaar is met een mechanisch perfect werkend instrument. Dit werk benadrukt Nancarrows fascinatie voor contrapunt en vormt een passende afsluiting van een ochtend waarin technologie, compositie en klank samenkomen in een spectaculaire viering van automatische instrumenten en hun muzikale potentieel.

Naast onze nieuwe website beschikt Stichting Huygens-Fokker over een uitgebreid online archief, dat grotendeels bestaat uit de inhoud van de voormalige website die vanaf 2008 online was. Hoewel de vormgeving van deze oude website inmiddels wat gedateerd is, bevat zij een schat aan informatie over microtonale muziek en alternatieve stemmingen. Daarom blijft dit online archief een essentieel onderdeel van de informatievoorziening van Stichting Huygens-Fokker. Het archief fungeert als een waardevol naslagwerk voor iedereen die zich wil verdiepen in de theoretische achtergronden van microtonaliteit. Wie dus dieper in deze materie wil duiken, vindt hier een rijke verzameling van inhoudelijke bijdragen in de vorm van artikelen over stemmingen en microtonale muziek. Anders dan het online archief is de nieuwe website van de stichting vooral gericht op het actuele publiek van onze Fokker-orgelconcerten, met onder andere een overzichtelijke agenda, informatie voor samenwerkingspartners en heldere introducties van diverse toonsystemen voor muziekprofessionals die zich nog aan het oriënteren zijn op dit fascinerende muziekgebied. De combinatie met de inhoud van onze oude website stelt ons in staat om artikelen uit het verleden te bewaren én toegankelijk te houden in de toekomst. Klik hier voor het online archief.