Het concert ‘Spectacular Automatic Instruments’ staat volledig in het teken van de intrigerende wisselwerking tussen mens, machine en muziek. In de hoofdrol staan twee uitzonderlijke instrumenten: het microtonale Fokker-orgel en het Yamaha disklavier, een zelfspelende, computerbestuurbare vleugel. Deze unieke combinatie van akoestische traditie en digitale aansturing geeft componisten een breed scala aan mogelijkheden om muzikale ideeën vorm te geven die buiten het bereik van de conventionele uitvoeringspraktijk liggen. In dit concert presenteren meerdere componisten nieuwe werken die speciaal voor deze instrumenten zijn geschreven en deels door componisten live worden aangestuurd via laptop, waarmee de scheidslijn tussen uitvoering en programmering vervaagt.
Deze ochtend begint met Study No. 21 (‘Canon X’) van Conlon Nancarrow (1912-1997), een pionier op het gebied van geautomatiseerde pianomuziek door zijn gebruik van geprepareerde pianola’s. In deze briljante tempo-canon, onderdeel van zijn revolutionaire reeks Studies for Player Piano, bewegen twee stemmen zich in tegengestelde richtingen, versnellen en vertragen totdat ze elkaar kruisen en van rol wisselen – een vorm van contrapunt die slechts uitvoerbaar is met een mechanisch perfect werkend instrument. Dit werk benadrukt Nancarrows fascinatie voor contrapunt en vormt een passende start van een ochtend waarin technologie, compositie en klank samenkomen in een spectaculaire viering van automatische instrumenten en hun muzikale potentieel.
Een samenwerking van het Conlon Collective – bestaande uit Boris Bezemer, Christina Viola Oorebeek en Daniel Schorno – resulteert in een nieuw werk met de titel Far Fly Sparkle!. Dit stuk combineert het Fokker-orgel en het Yamaha disklavier in een intrigerende samensmelting van klankwerelden, door gebruik van live-uitvoering, live-elektronica en fixed-media. Door de snaren en pijpen van deze instrumenten in uiteenlopende combinaties en fragmenten samen te voegen, ontstaan ‘geluidswolken’ die variëren van dicht en gestold tot transparant en vluchtig.
Dit concert bevat ook een nieuw werk (Witches Road) van Boyan Montero en Boris Bezemer, die zelf de aansturing van de instrumenten verzorgen. In deze compositie worden de karakteristieke eigenschappen van zowel het Fokker-orgel als het disklavier uitgelicht, waarbij de twee instrumenten elkaar klankmatig afwisselen en aanvullen in een intieme, bijna speelse dialoog.
Vervolgens klinkt het nieuwe werk Koraal voor solo Fokker-orgel van Janco Verduin, waarin een boeiende samensmelting van menselijke en geprogrammeerde uitvoeringen ontstaat. Een kort maar indrukwekkend stuk voor solo disklavier is Manifesto [Disklavier rework] van Diogo Carrico. In dit werk, dat voortkomt uit Carrico’s eerste ontmoeting met het disklavier tijdens een artistieke residentie in 2023, worden vertrouwde klanken vervormd en omgevormd tot ongekende muzikale landschappen. Het stuk maakt gebruik van sensoren om handbewegingen van de pianist onmiddellijk over te brengen op de computer.
Daarna volgt een selectie uit Fossils I–VII van Arnold Marinissen, een werk waarin het disklavier in combinatie met live-elektronica klanken die de klanken van het disklavier in real time bewerken op manieren die fossilisatieprocessen oproepen, hoewel ze deze niet letterlijk nabootsen. Elk deel van het werk schetst een fascinerend beeld: van brokkelende fossielen die in zee verdwijnen of opgeraapt worden door een strandjutter, tot mysterieuze voetsporen en voorwerpen die in amber zijn versteend.
Het duo Off<>zz – bestaande uit pianist Anne Veinberg en live coder Felipe Ignacio Noriega Alcaraz – presenteert het nieuwe werk Dance of the Klaviers waarin de Carrillo-piano, het Fokker-orgel en het disklavier gezamenlijk tot klinken worden gebracht. Veinberg, sinds 2013 vaste bespeler van de Carrillo-piano, voegt met haar spel een bijzonder timbre toe aan het klankspectrum, terwijl Noriega via live coding de andere instrumenten in realtime bestuurt en daarmee het muzikale verloop vormgeeft.