Partituren gezocht!

Stichting Huygens-Fokker is immer op zoek naar nieuwe microtonale werken voor de bijzondere microtonale instrumenten die het in haar bezit heeft. Een compositie kan als partituur aangeleverd worden (eventueel digitaal), bedoeld om door musici uitgevoerd te worden. Het kan echter ook een compositie betreffen waar geen partituur van is en die slechts bestaat uit een MIDI-file om het Fokker-orgel via een laptop mee aan te sturen.
Partituren of MIDI-files kunnen op ieder moment van het jaar verzonden worden naar het e-mailadres en/of het postadres dat rechts in het blauwe kader staat vermeld. De compositie zal vervolgens beoordeeld worden op uitvoerbaarheid, stijl en uiteraard kwaliteit, waarna er binnen de concertserie gezocht zal worden naar een geschikt concertprogramma waarin het werk (in de Kleine Zaal van het Muziekgebouw te Amsterdam) uitgevoerd kan worden.

Bezettingen

Er worden partituren gezocht voor verschillende bezettingen met microtonale instrumenten. Een werk kan gecomponeerd worden voor het Fokker-orgel (31-toonsorgel), bedoeld voor een uitvoerder of voor een laptop die het instrument aanstuurt. Een combinatie van het Fokker-orgel en de Carrillo-piano (96-toonspiano) is ook mogelijk. Daarnaast kan er gecomponeerd worden voor deze twee instrumenten plus 31-toonsgitaar (Trio SCALA), die zowel akoestisch als elektrisch beschikbaar is. Het duo 31-toonsgitaar en 31-toonsorgel is ook een bestaande bezetting. Verder kunnen voor al deze instrumenten solowerken gecomponeerd worden, hoewel een nieuw werk voor Fokker-orgel solo de meeste kans heeft om binnen afzienbare tijd uitgevoerd te worden. Een andere mogelijkheid is om voor een van de vaste ensembles van Stichting Huygens-Fokker te componeren, namelijk de zanggroep Vokalprojekt 31 (voor 31-toonsmuziek) en Ensemble SCALA (voor microtonale muziek). Lees hieronder in de ‘handleiding voor componisten’ meer over de mogelijkheden. 

Handleiding voor componisten

Deze korte handleiding is bedoeld om componisten te ondersteunen bij het creëren van werken voor de microtonale instrumenten en de ensembles van Stichting Huygens-Fokker, waaronder Ensemble SCALA en Vokalprojekt 31. Het beschrijft de mogelijkheden en beperkingen van de beschikbare instrumenten en geeft in dat kader enkele praktische adviezen voor effectief componeren.

Ensemble SCALA bestaat uit een mix van microtonale en klassieke instrumenten. De microtonale instrumenten van het ensemble geven componisten uitgebreide muzikale mogelijkheden. Het middelpunt is het Fokker-orgel, dat gestemd is in de gelijkzwevende 31-toonsstemming. Dit systeem maakt zuivere intervallen en modulaties naar alle toonsoorten mogelijk. De witte toetsen en de eerste drie kruisen en eerste twee mollen komen overeen met de standaard middentoonstemming, terwijl aanvullende microtonale tonen over de overige toetsen zijn verdeeld. De onderste zwarte toetsen zijn kruisen en de bovenste mollen. Het orgel kan handmatig worden bespeeld of via een computer worden aangestuurd, en hybride opstellingen maken het mogelijk dat één klavier MIDI-gestuurd wordt terwijl het andere door de uitvoerder wordt bespeeld. Gedetailleerde MIDI-specificaties voor het Fokker-orgel zijn hier beschikbaar (zie de links in het blauwe vlak rechts). Indien gewenst kunnen elektronische klanken de ruimtelijke en dynamische dimensies van een compositie verder versterken door gebruik te maken van vier grote identieke luidsprekers die in het Fokker-orgel geplaatst zijn.

Componisten die geen tonale functies in hun composities gebruiken, wordt aangeraden om het vereenvoudigde notatiesysteem voor 31-toonsmuziek te gebruiken. Wanneer dit echter wel het geval is, is het noodzakelijk om ook gebruik te maken van voortekens uit de uitgebreide 31-toonsnotatie, met onder andere 3/5 en 4/5 verhogingen en verlagingen (kruisen/mollen).

Het ensemble beschikt ook over een 31-toonsgitaar, zowel akoestische als elektrisch. Dit instrument is bijzonder geschikt voor microtonale melodische lijnen en akkoorden. Deze akkoorden dienen wel goed doordacht te zijn, om zeker te zijn dat deze speelbaar zijn op de gitaar. Componisten doen er goed aan om vroeg in het compositieproces overleg te plegen met de gitarist om de uitvoerbaarheid van hun ideeën te garanderen, anders kan dit in een later stadium tot problemen leiden.

Een ander microtonaal instrument in het ensemble is de Carrillo-piano, een 96-toonspiano die één octaaf beslaat (C′ tot C′′) met 97 toetsen, elk met een interval van 12,5 cent. Vanwege de grote afstand tussen de toetsen (zelfs al bij het spelen van intervallen zoals een grote secunde), beperkt het schrijven voor dit instrument zich meestal tot een vorm van tweestemmigheid of melodische lijnen. De Carrillo-piano is voorzien van een moderator die met de linkerhand bediend kan worden, waardoor de klank heel zacht en mysterieus wordt, zoals bij een studiepedaal. Overleg met de uitvoerder kan helpen om composities af te stemmen op de specifieke mogelijkheden van het instrument.

De klassieke instrumenten, waaronder de fluit, Bes-klarinet en altviool, vereisen speciale aandacht vanwege hun afhankelijkheid van het conventionele stemmingssysteem. Hoewel op de fluit en klarinet speciale vingerzettingen benut kunnen worden om microtonen te produceren en het embouchure gebruikt kan worden om tonen bij te stemmen, is het over het algemeen aan te raden de meeste tonen dicht bij de standaard tonen van het 12-toonssysteem te houden. Microtonen kunnen goed worden gebruikt als doorgangstonen of aangehouden tonen, zodat uitvoerenden voldoende tijd hebben voor nauwkeurige intonatie. Bij het schrijven voor de altviool moet rekening worden gehouden met de uitdagingen om microtonale intervallen precies te benaderen. Het is daarom verstandig om deze vanuit een, voor een (alt)violist, logische lijn voort te laten komen.

Voor slagwerk geeft het ensemble de voorkeur aan kleine en draagbare instrumenten. Microtonaal slagwerk, zoals bijvoorbeeld gestemde metalen buizen, kunnen eventueel door de componist worden gebouwd of aangepast in samenwerking met de slagwerker. In overleg kan er ook gebruik gemaakt worden van een MalletKAT, een marimba-achtige MIDI-controller voor slagwerk die in diverse stemmingen (bijvoorbeeld 24-toons of 31-toons) gestemd kan worden.

In Vokalprojekt 31 is ook een rol voor het 31-toonsorgel weggelegd, namelijk de begeleiding van de vier zangers van de groep: sopraan, alt, tenor en bariton. Belangrijk is dat nieuwe werken zingbaar zijn.

Microtonale muziek in het 31-toonssysteem heeft een rijke historische context, met Nicola Vicentino in 1555 en Christiaan Huygens in 1691 als grondleggers. Het meer hedendaagse repertoire is ontwikkeld sinds eind jaren ’40 van de vorige eeuw. Bij nieuwe werken zou het voor componisten goed zijn om te streven naar enigszins praktische gecomponeerde stukken die de uitvoerbaarheid ten goede komen.

Inzendingen dienen als PDF te worden aangeleverd en kunnen verstuurd worden naar de rechtsboven aangegeven adressen. Ingestuurde partituren worden in de fysieke of digitale bibliotheek bewaard voor mogelijke toekomstige uitvoeringen. Om componisten te ondersteunen zijn er diverse handige documenten beschikbaar. Zie hiervoor ‘Documenten en software’ in het blauwe vlak rechts.