Speciaal voor het concert ‘Laboratonium 5: Piano versus Orgel’ verandert het concertpodium in een klanklaboratorium. Hier worden nieuwe toonwerelden getest, botsen stemmingssystemen op elkaar en ontstaan onverwachte allianties tussen instrumenten die zelden samen te horen zijn. In deze vijfde editie van ‘Laboratonium’, een denkbeeldig experimenteel laboratorium met tonen, staan microtonaliteit, vernieuwing en onderzoek centraal. Oude muziek wordt in dit concert door een hedendaagse lens herbeluisterd, gloednieuwe werken klinken voor het eerst, en grensverleggende instrumenten tonen hun volle potentieel. Dit alles uitgevoerd door de virtuoze musici Anne Veinberg (piano) en Ere Lievonen (orgel), met medewerking van de gedreven Engelse fluitiste Carla Rees en de ervaren elektronische componist/uitvoerder Felipe Ignacio Noriega.
Centraal in het programma staat de ontmoeting tussen twee unieke toetsinstrumenten: de 96-toonspiano, ook wel de Carrillo-piano genoemd, en het 31-toonsorgel, beter bekend als het Fokker-orgel. Deze instrumenten klinken zowel samen als solo en laten horen hoe verschillende verdelingen van het octaaf elkaar kunnen versterken en uitdagen.
Het concert opent met een bijzondere wereldpremière: Variation on Dufay’s Nuper Rosarum Flores uit 2020 van de Amerikaanse componist Bill Alves, een werk dat nog nooit eerder is uitgevoerd. In deze compositie vloeit Alves’ post-minimalistische idioom samen met het muzikale erfgoed van de vijftiende-eeuwse uit de Bourgondische Nederlanden afkomstige componist Guillaume Dufay. Fragmenten en klankideeën uit Dufays beroemde motet worden door Alves getransformeerd en herijkt binnen het 31-toonssysteem. Het stuk is geschreven voor quatre-mains op het Fokker-orgel en wordt uitgevoerd door organist Ere Lievonen en pianiste Anne Veinberg, de twee musici die al heel vaak samen hebben hebben gespeeld, vooral binnen de Fokker-orgelconcertserie.
De instrumenten ontmoeten elkaar vervolgens in Morpheus van de Nederlandse componist Sander Germanus uit 2017 (revisie 2026). Dit werk klinkt op het eerste gehoor rijk en harmonieus, maar bevat tegelijkertijd een voortdurende, licht vervreemdende zweving die nooit volledig tot rust komt. Germanus speelt met klankkleur en stemming, waardoor de muziek balanceert tussen herkenning en desoriëntatie. Halverwege het stuk verlaat de organist het orgel en neemt plaats achter de Carrillo-piano, waarna Lievonen en Veinberg quatre-mains verder spelen. Op dat moment wordt hoorbaar hoe wonderwel de 96 tonen van de Carrillo-piano samenvallen met de 31 tonen per octaaf van het Fokker-orgel: twee verschillende systemen die elkaar niet uitsluiten, maar juist verdiepen.
In een nieuw werk van Off<>zz (een première) betreedt Anne Veinberg het snijvlak van instrument en algoritme. Off<>zz is het live coding duo dat Veinberg vormt met de Mexicaanse componist, programmeur en laptopkunstenaar Felipe Ignacio Noriega. Beiden werken al jaren samen aan het project ‘CodeKlavier’, een programmeertaal die ontstaat in de wisselwerking tussen piano en laptop. Tijdens het bespelen van de Carrillo-piano genereert Veinberg live computercode, die door Noriega in real time wordt geïnterpreteerd en omgezet in elektronische klanken. Het resultaat is een voortdurend veranderend klanklandschap waarin menselijke aanraking en digitale logica onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Ook internationaal nieuw repertoire klinkt in dit concert. De Suite 36 for Lumatone and piano in 36-EDO uit 2025 van de Finse componist Juhani Nuorvala is nog niet eerder in Nederland uitgevoerd. Het werk combineert een conventioneel gestemde vleugel met de ‘Lumatone’, een digitaal toetsinstrument dat vrijwel in iedere alternatieve stemming kan worden geprogrammeerd. De Lumatone bestaat uit een honingraat van zeshoekige toetsen, die dankzij hun isomorfische lay-out complexe intervallen en microtonale structuren overzichtelijk en speelbaar maken. In dit werk is het instrument gestemd in 36-EDO, een systeem met 36 tonen per octaaf, waardoor ook zesde tonen mogelijk zijn. Met elektrische pianoklanken kronkelen deze microtonale lijnen tussen de bekende tonen van de akoestische vleugel door, wat een fascinerend en voortdurend verschuivend samenspel oplevert. Nuorvala, woonachtig in Helsinki, heeft een omvangrijk microtonaal oeuvre opgebouwd en componeerde eerder meerdere werken voor instrumenten en ensembles van Stichting Huygens-Fokker, uitgevoerd binnen de concertserie van het unieke 31-toonsorgel.
Als laatste klinkt de enigszins modernistische compositie Amsterdamned uit 2025 van Edward (Eddie) Clijsen voor Kingma system altfluit, Fokker-orgel en Carrillo-piano, waarin spanning en harmonie voortdurend in elkaar overvloeien. Clijsen onderzoekt in dit microtonale werk de expressieve ruimte die ontstaat wanneer het octaaf opnieuw wordt ingedeeld met 24, 31 en 96 tonen per octaaf, waardoor ondanks de grotere complexiteit een rijker spectrum aan klankkleur, harmonie en textuur kan ontstaan, die vraagt om nieuwe ordeningsprincipes en instrumenten. Clijsen gebruikte voor dit werk zowel formele, systematische benaderingen als intuïtieve compositiewijzen, om de subtiele mogelijkheden van deze stemmingen te verkennen en te laten samensmelten.
‘Laboratonium 5: Piano versus Orgel’ is een concert dat niet alleen laat horen hoe rijk en expressief microtonale muziek kan zijn, maar ook hoe verbeeldingskracht, technologie en vakmanschap samen nieuwe muzikale werelden kunnen scheppen. Wie nieuwsgierig is naar klanken die buiten de gebaande paden treden, mag dit unieke muzieklaboratorium simpelweg niet missen.