In dit concert worden twee archiorgano’s (orgels gebaseerd op 31 tonen in het octaaf) bij elkaar gebracht: het grote 31-toons Fokker-orgel, gebouwd in 1950 door Pels in Haarlem, en het kleine arciorgano (in Nederland ‘archiorgano’ genoemd) met slechts één orgelregister, gebouwd in 2016 door Fleig Orgel- und Cembalobau in Bazel, in samenwerking met Studio31. Waar het Fokker-orgel gebaseerd is op de geschriften van Christiaan Huygens uit 1691 is het arciorgano gebaseerd op die van Nicola Vicentino uit 1555. Beide instrumenten zijn echter archiorgano’s en het is daarom heel bijzonder dat deze tijdens dit concert voor het eerst samen worden gebracht. Tijdens het concert klinkt een verkorte en aangepaste versie van een project van de componisten en toetsenisten Mauricio Silva Orendain en Ed Williams, getiteld Uarietà rond de arciorgano, gecombineerd met aanvullende muzikale elementen op het Fokker-orgel.
De term Uarietà is ontleend aan Nicola Vicentino’s verhandeling Ancient Music Adapted to Modern Practice (1555), waarin de auteur het belang van variatie in muziek benadrukt. Dit programma brengt een eerbetoon aan zijn visie door middel van twee uitgebreide werken van elk ongeveer 45 minuten. Centraal staat de reconstructie van het microtonale instrument dat in Vicentino’s traktaat wordt beschreven: het Arciorgano, een uniek renaissanceorgel dat in 2016 werd herbouwd. Het project onderzoekt het spanningsveld tussen decompositie en synthese, waarbij het arciorgano niet alleen een muzikaal, maar ook een pedagogisch instrument is.
In Decomposition Study van Ed Williams wordt de gestructureerde muziek ontmanteld door improvisatie en uitgebreide technieken. Organisten en andere musici werken samen om het orgel om te vormen tot een klanklandschap dat lijkt op een composthoop, waaruit een kleurrijk, nieuw muzikaal leven ontspruit. Het werk is geïnspireerd door ideeën van Donna Haraway en Joāo Fiadeiro over regeneratie en realtime compositie. De microtonale stemmen van het arciorgano, met zijn unieke 36(!) toetsen per octaaf, creëren wrijving en resonantie die het publiek uitnodigen om elk detail te proeven.
Mauricio Silva Orendain’s Echoscope onderzoekt de samensmelting van de luchtkolommen van de orgelpijpen en de gecontroleerde spanning van analoge synthesizers. Het resultaat is een verfijnde klankwereld waarin microtonale tegenstemmen en klanksynthese elkaar vinden. Een zeshoekige luidsprekerkubus fungeert als klanklichaam waarin gesamplede orgelklanken en elektronische geluiden samenkomen, wat een dialoog oproept tussen het fysieke en het virtuele instrument. Deze samenwerking leidt tot een diepgaande verkenning van spanning en ontspanning in klankkleuren en harmonische structuren.
Het buitengewone concert The Archiorganos met het 31-toonsorgel van Adriaan Fokker en het herbouwde arciorgano van Nicola Vicentino biedt een unieke kans voor geïnteresseerde luisteraars om deze twee iconische instrumenten samen te horen spelen.